Bu ünitede enerji kavramı, enerjinin korunumu yasası ve
evrendeki enerji dönüşümlerinin ne olduğunun sorgulanması, bu
dönüşümlerin insanlık faydasına kullanımının yanı sıra enerji
verimliliği, fosil yakıtlarının çevreye verdiği zararların farkına
varılması ve yenilenebilir enerji kaynaklarından nasıl
faydalanılabileceğine ilişkin araştırma yapılması amaçlanmıştır.
ÖĞRENME ÇIKTILARI VE SÜREÇ BİLEŞENLERİ
TT.7.7.1. Enerji kavramı, enerji kaynakları, türleri ve dönüşümleri
hakkında bilgi toplayabilme
a) Enerji kavramı, enerji kaynakları, türleri ve dönüşümleri hakkında
bilgiye ulaşmak için kullanacağı araçları belirler.
b) Enerji kavramı, enerji kaynakları, türleri ve dönüşümleri
hakkında bilgileri bulur, hakkında bulduğu bilgileri doğrular ve
hakkında bilgileri kaydeder.
TT.7.7.2. Enerjinin dönüşümünün ve korunumunun doğa ve insan hayatına
etkisi üzerine tümevarımsal akıl yürütebilme
a) Enerji dönüşümlerinin ve korunumunun, doğanın ve makinelerin
işleyişindeki örüntüsünü bulur.
b) Doğanın ve makinelerin işleyişindeki enerji dönüşümü ve korunumunun
rolü hakkında genelleme yapar.
TT.7.7.3. Yenilenebilir ve yenilenemez enerji kaynaklarını
sınıflandırabilme
Yenilenebilir ve yenilenemez enerji kaynaklarının ölçütlerini
belirler, birbirinden ayırır, kendi içinde tasnif eder ve alanlarına
göre etiketler.

TT.7.7.4. Yenilenemez enerji kaynakları kullanımının dünyaya etkisini
gözleme dayalı tahmin edebilme
a) Yenilenemez enerji kaynaklarının kullanımı ile küresel ısınma
arasındaki ilişkiyi kurar.
b) Küresel ısınmanın dünyaya olan etkileri hakkında çıkarım yapar.
c) Küresel ısınmanın yaşam üzerinde oluşturacağı değişim hakkında
yargıda bulunur.
TT.7.7.5. Yenilenebilir enerji kaynakları kullanılarak enerji
elde edilebilen bir ürün taslağı oluşturabilme
a) Tasarımında kullanmak istediği yenilenebilir enerji kaynağını
belirler.
b) Mevcut yenilenebilir enerji ürün ve sistemlerini inceler.
c) Yenilenebilir enerji kaynağından faydalanarak tasarlayacağı ürüne
dair fikirler geliştirir.
ç) Yenilenebilir enerji kaynağından faydalanarak tasarlayacağı ürünün
eskiz çizimlerini yapar.
İÇERİK ÇERÇEVESİ Enerji, Enerji Kaynakları ve Türlerinin
Araştırılması
Enerjinin Dönüşümü ve Korunumun Araştırılması
Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının İncelenmesi
Yenilenemez Enerji Kaynakları Hakkında Araştırma Yapılması
Yenilenebilir Enerji Kaynakları Kullanılarak Ürün Tasarlanabilmesi
Anahtar Kavramlar ekoloji, geri dönüşüm, küresel ısınma,
sürdürülebilirlik, tasarım süreci.
ÖĞRENME KANITLARI (Ölçme ve Değerlendirme)
Performans görevi olarak öğrencilerden ünite boyunca yaptığı gözlem
notları, araştırma raporu, veri tabloları, eskiz/tasarım geliştirme
adımları ve sunum çıktılarından oluşan bir “süreç dosyası” hazırlaması
istenebilir. Dosyada her aşama için kısa yansıtma notu (ne yaptım– neden
yaptım–ne öğrendim–ne değiştirirdim) bulunması beklenebilir.
Süreç dosyası dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir ayrıca
ürün değerlendirmede proje öneri değerlendirme, eser-ürün analizi ve
akran/performans değerlendirme formu kullanılabilir.
ÖĞRENME-ÖĞRETME YAŞANTILARI
Temel Kabuller Öğrencilerin tasarım
sürecinin problem tanımlama, araştırma, planlama, oluşturma ve
değerlendirme basamaklarından oluştuğunu ve bu sürecin hem bireysel hem
de iş birliği ile uygulanabildiğini bildikleri kabul edilir.
Ön DeğerlendirmeSüreci
Öğrencilerin enerji kavramı hakkındaki bilgilerini tespit edebilmek için
sınıfta soru-cevap, tartışma yöntemleri kullanılabilir. Öğrencilere konu
ile ilgili video veya sunu izletilerek enerji türlerinin ve
dönüşümlerinin tasnif edilmesi ve yazılı olarak ifade edilmesi
istenebilir.
Köprü Kurma Bir insanın beslenmesi
ile elde ettiği enerjiyi günlük yaşamında hareket enerjisine
dönüştürmesi arasındaki ilişkiyi kurması beklenebilir.
Öğrenme-Öğretme Uygulamaları
TT.7.7.1.
Öğrencilerden enerji hakkında tartışma yapmaları istenir. Örnek olay
çerçevesinde “Enerji nedir?”, “Enerji hayatta nasıl bir rol
oynar?”, “İnsanlar niçin beslenir?”, “Kış geldiğinde havalar niçin
soğur?” gibi açık uçlu sorularla
öğrencilerin enerjiye olan ilgisi artırılabilir (E1.1,KB2.2, OB1).
Enerji ile ilgili bilgilere ulaşmak için kullanacakları araçları
belirlemeleri istenir (SDB1.1). Bu araçlar dijital içerikler, yazılı ve
görsel kaynaklar vb. olabilir. Öğrencilerden okul kütüphanesi,
bilgisayar laboratuvarı gibi ortamlarda araştırma yaparak enerji
kaynakları ve enerji türleri hakkında bilgi toplamaları beklenir (OB1).
Ulaştıkları bilgilerin doğruluğunu arkadaşlarıyla karşılaştırarak
doğrulamaları sağlanır (SDB2.1, E3.4). Öğrencilerin doğruladıkları
bilgileri raporlaştırmaları istenebilir. Öğrencilerin edindikleri
bilgilerieleştirel bakış açısıyla değerlendirmeleri için bir bilginin
doğruluğunu sorgulamaları, farklı kaynaklardan gelen bilgileri
karşılaştırmaları ve çelişkili ifadeleri analiz etmeleri sağlanır.
Örneğin bir öğrenci yenilenebilir enerji kaynaklarının çevresel
etkilerini incelerken yalnızca olumlu yönlerini değil enerji üretim
süreçlerinde ortaya çıkabilecek olumsuz etkileri de tartışarak konuyu
çok yönlü ele alabilir (D3.3).
TT.7.7.2.
Öğrencilerden enerji kaynaklarının nasıl oluştuğu hakkındaki mevcut
bilgi ve düşüncelerini paylaşmaları istenir. Sonrasında öğrencilere
konuya dair video, çizgi film izletilebilir veya sunum yapılabilir.
Öğrenciler izlenen içeriklerden bu enerjilerin birbirine nasıl
dönüştüğüne dair noktaları not alır (OB4). Çevre gözlemi yaparak günlük
hayatta karşılaşılan enerji kaynakları, türleri ve dönüşümleriyle ilgili
örnekler verir (E1.2). Öğrencilerin doğayı korumaya önem vermeleri için
enerji dönüşümlerinin çevre üzerindeki etkilerini gözlemlemeleri ve
doğayla uyumlu enerji kullanım yöntemleri üzerine düşünmeleri sağlanır.
Örneğin rüzgâr enerjisinin fosil yakıtlara kıyasla daha sürdürülebilir
bir seçenek olduğunu fark ederek yenilenebilir enerji kaynaklarının
yaygınlaştırılması gerektiğini tartışabilirler (D9.3). Sonrasında
ekosistemdeki enerji dönüşümünü (güneş enerjisinin bitkilerde kimyasal
enerjiye dönüşmesi, bitkilerin büyümesi ve canlılar tarafından
tüketilmesi vb.) araştırarak enerji kaynaklarının oluşumuna etki eden
ortak ve farklı yönlerini karşılaştırır (OB1). Isı, ışık, hareket gibi
enerji türlerinin doğada nasıl dönüşüm geçirdiği ve ayrıca insanların bu
enerji türlerine dönüştürmek için hangi teknolojileri kullandıklarına
dair örnekler vermeleri beklenir.
Öğrencilerden doğada ve insan yapımı makinelerde gözlemledikleri enerji
dönüşümleri hakkında örüntüler bulmaları beklenir. Bulmuş oldukları bu
örüntülerden yola çıkarak enerjinin yok olmadığı, bir türden başka bir
türe dönüştüğü ve korunduğu, bunun da doğadaki düzenin işleyişinin temel
olgusu olduğuna yönelik bir genelleme yapmaları beklenir (OB1, E3.7).
TT.7.7.3.
Bir enerji kaynağını yenilenebilir veya yenilenemez yapan ölçütleri
belirlemek için öğrencilerle soru cevap, beyin fırtınası vb. yöntemler
uygulanır (SDB2.1). Bu ölçütler belirlendikten sonra öğrenciler istasyon
çalışması yapmak üzere gruplara ayrılır. Birinci istasyondaöğrenciler
önlerine karışık bir şekilde konulan farklı enerji kaynaklarını
yenilenebilir ve yenilenemez enerji kaynakları olarak ikiye ayırır.
İkinci istasyonda yenilenebilir enerji kaynaklarını kendi içinde tasnif
etmeleri beklenir. Öğrencilerin gruplar hâlinde çalışma becerisi
sergilemeleri için her gruptaki öğrencinin her istasyonda belirli roller
üstlenmeleri ve iş birliği içinde karar almaları sağlanır (SDB2.2).
Örneğin bir öğrenci kaynakların sınıflandırılmasında liderlik yaparken
bir diğeri araştırdığı bilgileri grup arkadaşlarına açıklayarak
tartışmanın yönlendirilmesine katkıda bulunabilir (D3.4). Üçüncü
istasyonda ise öğrenciler bu enerji kaynaklarından ne şekilde
faydalanıldığı hususunda (rüzgâr enerjisi ile yelkenli gemilerin, yel
değirmenlerinin ve elektrik üreten rüzgâr türbinlerinin hareket etmesi
vb.) bu enerji kaynaklarını etiketler (OB8).
TT.7.7.4.
Öğrencilere sera gazları ve küresel iklim değişiklikleri hakkında
yenilenemez enerji kaynaklarının çevresel etkilerini içeren belgesel
izletilir (OB4). İzleme sırasında öğrencilerden “Küresel ısınmaya
neden olan enerji kaynakları nelerdir?”, “Bu durumun çevre ve yaşam
üzerindeki etkileri neler olabilir?” vb. sorulara cevap aramaları
beklenir. Öğrenciler üç gruba ayrılır. Birinci gruptan yenilenemez
enerji kaynaklarının kullanımı ile küresel ısınma arasındaki ilişki
hakkında poster oluşturmaları, ikinci gruptaki öğrencilerden küresel
ısınmanın dünyaya olan etkileri ile ilgili slogan yazmaları beklenir
(OB4, SDB1.2). Yazılan sloganların deniz,
okyanus, ve akarsularla, tarım arazileriyle, yağmur ormanlarıyla, mercan
resifleriyle vb. farklı ekolojik bölgelerle ilintili olması beklenir.
Üçüncü gruptaki öğrencilerden ise yenilenemez enerji kaynaklarının
kullanılmaya devam edilmesi durumunda 100 yıl sonra nasıl bir dünyada
yaşanacağını tahmin etmeleri istenir (SDB2.1, SDB2.2, D3.4). Bu
öğrencilerden küresel ısınma ve iklim değişikliğinin etkilerinin yoğun
bir şekilde hissedildiği bir gelecekte, 100 yıl sonraki bir günü tasvir
eden bir kompozisyon yazmaları beklenir
(SDB2.3). Bu kompozisyonda sabah uyanmalarından gece yatacakları ana
kadar geçen sürede yaşadıklarını, çevre koşullarını ve günlük yaşamın
zorluklarını hayal ederek aktarmaları istenir (E2.2, E2.3, D5.2).
Yapılan bu çalışmalar sınıf ortamında sunulduktan sonra akran
değerlendirme formları ile değerlendirilebilir.
TT.7.7.5.
Öğrenciler gerçekleştirdikleri etkinliklerden elde ettikleri bilgilere
dayanarak bir ürün tasarlamak için güneş, rüzgâr, hidroelektrik,
jeotermal veya biyokütle gibi yenilenebilir enerji türlerinden birini
seçerler (SDB1.1). Seçimlerinin ardındaki kullanım alanı, etkinlik,
sürdürülebilirlik gibi sebepleri not alırlar. Öğrenciler seçtikleri
enerji kaynağı hakkında kısa bir araştırma yaparak bu kaynağın
özelliklerini ve kullanım alanlarını açıklarlar (OB1). Öğrencilerin
seçtikleri yenilenebilir enerji kaynağıyla ilgili güneş panelleri,
rüzgâr türbinleri, hidroelektrik jeneratörleri gibi mevcut enerji
ürünlerini araştırmaları beklenir. Bu araştırma sırasında ürünlerin
nasıl çalıştığını, hangi alanlarda kullanıldığını, avantajlarını ve
sınırlılıklarını incelerler (SDB1.2). Yazılı materyaller,
videolar veya internet üzerinden araştırma yapmaları istenir (OB1).
Öğrencilerin bilimsel gelişimi takip etmeleri için yenilenebilir enerji
alanındaki güncel teknolojileri ve inovatif çözümleri incelemeleri
teşvik edilir. Örneğin rüzgâr enerjisinden daha verimli yararlanmak için
geliştirilen dikey eksenli türbinler ya da güneş enerjisini depolamak
için kullanılan yeni nesil batarya sistemleri hakkında araştırma yaparak
projelerine yenilikçi yaklaşımlar ekleyebilirler
(D3.3). Öğrenciler araştırdıkları
yenilenebilir enerji ürünlerinden ilham alarak tasarım fikirlerini
geliştirirler. Bu fikirler güneş enerjisiyle çalışan bir taşınabilir
şarj cihazı, rüzgâr enerjisiyle çalışan bir su arıtma cihazı, biyokütle
ile çalışan bir elektrik üretim sistemi gibi günlük yaşamda
kullanılabilecek, enerji dönüşümünü sağlayacak bir cihaz veya sistem
olabilir. Öğrencilerin ürünlerinin nasıl çalıştığını,hangi parçaları
içerdiğini ve çevreye nasıl fayda sağlayacağını düşünmeleri beklenir.
Bu aşamada her öğrencinin bireysel olarak özgün ürün fikirlerini
geliştirebilmesine olanak sağlanır (SDB3.2). Geliştirmeyi düşündüğü
ürünün eskiz çizimlerini yapmaları beklenir (E3.6, TSRMAB1.2).
Eskizlerde ürünün işlevselliğini, enerji dönüşüm süreci ve kullanım
şeklini açıkça gösterir. Öğrenciler bu çizimlerde enerji kaynağını nasıl
kullanacaklarını ve ürünün nasıl çalışacağını basit ve net bir şekilde
ifade eder (OB8). Her öğrenci geliştirdiği ürünün tasarımını ve
nasıl çalıştığını açıklayan bir sunum yapar (SDB2.1). Ayrıca ürünlerinin
çevresel etkileri hakkında kısa bir değerlendirme yaparlar. Bu aşamada
öğrenciler birbirlerinin fikirlerine katkıda bulunarak daha
sürdürülebilir ve verimli ürün önerileri geliştirebilirler (E3.5). Bunun
yanında sunum yapan öğrencilere arkadaşlarının fikirlerini belirterek
katkıda bulunmasının kendisini nasıl hissettirdiği sorulabilir (SDB1.1).
Öğrencilerin farklı bakış açılarına açık olmaları için sunum sırasında
arkadaşlarının önerilerini dikkate alarak tasarımlarını geliştirmeleri
teşvik edilir (SDB2.3). Öğrencilerin tasarımları öğretmen tarafından
ürün değerlendirme formu ile değerlendirilir, her öğrencinin tasarım
sürecindeki güçlü yönleri ve gelişim alanları vurgulanır.
Bu çalışmanın yeniden yapılması durumunda öğrencilerin kendi
çalışmalarında neleri farklı yapacaklarını, süreci yeniden nasıl
şekillendireceklerini, hangi aşamalarda değişiklik yapacaklarını ifade
etmeleri sağlanır (SDB.1.2,
SDB3.3). Performans görevi olarak öğrencinin ünite kapsamında hazırlamış
olduğu gözlem, araştırma raporu, tasarım geliştirme ve sunuları içeren
bir süreç dosyası oluşturması istenebilir. Bu dosya, süreç değerlendirme
formu yardımıyla değerlendirilebilir.
FARKLILAŞTIRMA
Zenginleştirme Öğrencilerden Mars gezegeninde bir yaşam olduğunu
düşünmeleri, burada yerleşim yerleri oluşturulduğu, bu oluşturulan
yerleşim yerlerinin enerji ihtiyacının nasıl karşılanacağını düşünmeleri
ve öneri geliştirmeleri istenebilir.
Öğrencilerden fabrika ve ev bacalarından, otomobil egzozlarından atılan
ısı enerjileri gibi atıl durumda olan enerjilerden faydalanmanın
yollarını araştırmaları istenebilir.
Destekleme Küresel iklim değişiklikleri ve etkileri hakkında belgesel,
video vb. yayınlar izletilebilir.
Grupla yapılacak çalışmalar için görev dağılımda öğrencilerin ilgi ve
ihtiyaçlarına göre planlamalar yapılabilir.
Özgün olarak yapılacak çalışmalarda düzenli ve yapıcı geri bildirimler
daha sık aralıklarlaverilebilir.
Enerjinin dönüşümü ve tasarım videosu için
tıklayınız...
Enerjinin Dönüşümü Nedir? / Enerjinin Dönüşümü ve Tasarım Sunusu / Enerjinin Dönüşümü Proje Örnekleri / Yenilenebilir Enerji / Yüzen Şehirler