Henry Ford (1863 - 1947)
Amerikalı otomobil
üreticisi Ford, çoğunlukla yalnız tek bir modeli satışa
çıkardığı halde, 20. yüzyılın ilk yarısında Amerikan piyasasına
egemendi. Kendisi tarafından ilk kez uygulanan seri üretimle
Ford, sürümü ve kazancı artırdı. Ayrıca daha yüksek ücretler ve
daha kısa çalışma saatleriyle işçilerin koşullarını daha çekici
bir hale getirdi.
30 Temmuz 1863'de Dearborn/Michigan'da İrlanda kökenli bir
çiftçinin altı çocuğunun en büyüğü olarak dünyaya geldi. Oniki
yaşındayken annesini kaybeden Henry, boş zamanlarını kendisine
kurduğu bir mekanik atölyesinde geçiriyordu. Burada 15 yaşında
ilk buharlı makinesini yaptı. Detroit'te bir şirketin
atölyesinde çıraklığa başladı ve önceleri cep saatleri onarımı
konusunda uzmanlaştı. Cep saatlerini büyük çapta uygun fiyata
üretme planından kısa bir süre sonra vazgeçti. 1882'de
Michigan'ın güneyinde buharlı makine montörü olarak ilk kez
sürekli bir işe girmiş oldu.
Altı yıl sonra bir çiftçinin kızı olan Clara J.Bryant ile
evlenerek ondan bir çocuk sahibi oldu. 1891'den sonra Detroit'te
Edison Illuminating Company'de (Işıklandırma Şirketi)
mühendisliğe başladı (1893'te başmühendis oldu). Boş
zamanlarında otomobil üretimi üzerinde çalışıyordu. İlk tek
silindirli benzin motorunu 1893'te kendi evinin mutfağında
üretti. Üç yıl sonra ilk otomobilini yaptı. 33 yaşındaki Ford,
bisiklet tekerlekleri monte ettiği bir şasiye bir motor taktı.
İlk şirketi olan Detroit Automobile Company, kuruluşundan
birbuçuk yıl sonra, 1890'da iflas edince, Ford 16 Haziran
1903'te hisselerine % 25,5 oranında ortak olduğu Ford Motor
Company'yi kurdu. Aynı yıl içinde ürettikleri ilk otomobil
ABD'de satıldı. 1904'ten sonra otomobillerini başka kıtalara da
ihraç etti.
Amerikalı Ford aynı yıl içinde kendi üretimi "999" markalı yarış
arabasıyla yeni bir dünya rekoru kırdı. T Modeli 1906'dan beri
şirketinin en büyük hisse sahibi ve başkanı olan Ford, 1908'de
yaptığı T Modeli arabasıyla şirketinin dünya çapında tanınmasını
sağlayan bir satış rekoru kırdı. Yalnız tek bir modeli satışa
sunma düşüncesi önceleri kuşkuyla karşılanan Ford, bu
uygulamayla turnayı gözünden vurdu. 1906'da İngiltere'de ilk
Avrupa şubesini açan Ford, 1927'de A modelinin üretimine
geçinceye kadar, yaklaşık olarak 15 milyon araba sattı.
İşletmesi 1917'de üretimine tarımsal taşıt araçları (özellikle
traktör) ekleyerek üretim yelpazesini genişletti.
1925'te kısa bir süre yolcu ve kargo uçakları üretimine de
geçti. 1919'dan beri oğlu Edsel ilebirlikte şirketi yöneten
Ford, bu tarihte şirketinin bütün hisselerini satın almıştı.
Şirketinin ekonomik başarıları, yalnız satışa sunulan taşıt
araçlarına dayanmakla kalmayıp, Ford'un planlama, örgütlenme ve
üretim alanlarında uyguladığı yeniliklerle de yakından
ilişkiliydi. 1913'te otomobil endüstrisine seri üretim bandını
getiren Ford'dur. Ford'un, iş bölümü ve rasyonelleştirme yoluyla
daha düşük maliyetli bir üretime ve daha yüksek satış sayılarına
ulaşılacağına ilişkin düşüncesi tutundu. Aynı zamanda daha kısa
çalışma saatlerini ve daha yüksek işçi ücretlerini savunmakla
birlikte şirketinde sendikal eylemleri kabul etmedi.
"Fordizm" izleyen zamanlarda çok sayıda işletme tarafından
benimsendi. Ford, Belçika (1922), İtalya (1923) ve Almanya'da
(1925) fabrikalar kurduktan sonra Avrupa'daki Ford işleri
1928'den sonra İngiltere'de kurulan yeni bir fabrikadan merkezi
olarak yönetildi. 1932'de piyasaya sürdüğü Y Modeli özellikle
Avrupa pazarı için tasarlanmıştı. Bu model 1933'te geliştirilen
V8 motoruyla birlikte, işletmenin izleyen yıllardaki gelişimi
üzerinde, belirleyici bir rol oynadı. Ford, İkinci Dünya
Savaşı'nda, tıpkı daha önce Birinci Dünya Savaşı'nda yaptığı
gibi, işletmesini tamamen savaş üretimine göre uyarladı. Ford
Motor Company savaş malzemesi teslimatında en büyük şirketlerden
biri oldu ve çok da iyi para kazandı. Buna rağmen Ford, her iki
dünya savaşından önce barışın korunması için çaba harcamış ve
1936'da barışın güvence altına alınmasını hedefleyen bir vakıf
olan Ford Foundation'ı kurmuştu.
Şirket Başkanlığına Oğlu Edsel 1943'te ölünce Henry Ford yeniden
şirketinin yönetimini üstlendi. 1945'te savaşın sona ermesiyle
silahlanmaya yönelik siparişlerin çoğu iptal edilince, Ford
rekor sayılacak bir süre içinde barışsal üretime geçti. Temmuz
1945'te ilk binek otomobili üretim bandından çıktı. Bu, ABD'de
üç buçuk yıldır üretilen ilk arabaydı. Bundan iki ay sonra Ford,
şirket yönetimini torunu Henry Ford II'ye devretti. Şirketin kurucusu
Ford, 7 Nisan 1947'de, 83 yaşında, Dearborn/Michigan'daki evinde
bir beyin sektesinden öldü.